Fossielen bij Keizersrande: zo heette het bericht dat groep 6-7-8 van De Holsthoek op vrijdag 5 oktober 2018 op de groepspagina zette. Het bericht is 680 keer bekeken. Fossielen zijn sporen uit een heel ver verleden, en in de IJsselvallei, waar Den Nul ligt, zijn al veel van zulke sporen gevonden.
Landgoed Keizersrande
Keizersrande is een landgoed van Stichting IJssellandschap bij Diepenveen, ten noorden van Deventer. Het ligt deels binnen en deels buiten de IJsseldijk. In een plan voor het nieuwe landgoed uit 2004 staat dat de naam Keizersrande de samenhang uitdrukt tussen het landgoed binnen de dijk en de uiterwaarden daarbuiten. Den Nul ligt aan dezelfde kant van de IJssel, aan de weg van Deventer naar Olst.
Wat is een fossiel?
Een fossiel is een overblijfsel of een spoor van een plant of dier dat heel lang geleden leefde. Dat kan een versteende schelp zijn, een bot of een tand, maar ook de afdruk van een blad of een pootafdruk in steen. Fossielen ontstaan meestal doordat resten snel onder een laag zand, klei of modder terechtkomen, zodat ze niet vergaan. In de loop van heel lange tijd kunnen ze dan versteend raken.
Mammoeten langs de IJssel
Dat de IJsselvallei rijk is aan fossielen, blijkt uit een artikel in het tijdschrift Cranium van april 2012 over het Geologisch Museum De IJsselvallei, een klein museum aan de weg van Olst naar Raalte, opgericht door amateurgeoloog Louis Verhaard. Volgens dat artikel liggen er in de vitrines botten en kiezen van zoogdieren die in zuigputten langs de IJssel zijn gevonden: van de wolharige mammoet en de wolharige neushoorn, van het reuzenhert, de wisent en het oerrund, en van paarden en een bever.
De oudste woelmuis van Nederland
Het bijzonderste stuk is volgens hetzelfde artikel een klein kaakje van een woelmuis, Mimomys hajnackensis: de oudste soort woelmuis die ooit in Nederland is gevonden. Het kaakje kwam in 1969 naar boven bij een boring van de waterleidingmaatschappij bij Diepenveen, die tot 130 meter diep ging. Pas veel later werd duidelijk hoe bijzonder het was. Het kaakje is naar schatting ongeveer drie miljoen jaar oud.
Haaien onder Diepenveen
Uit dezelfde boring kwamen ook fossiele schelpen, resten van haaien en roggen en een krabbenschaar naar boven. Haaien en roggen onder Diepenveen? Dat laat zien dat het landschap hier ooit heel anders was: miljoenen jaren geleden lag op deze plek een zee. Diep onder de weilanden van Salland liggen de lagen zand en klei uit die tijd nog altijd opgestapeld.
IJstijden in Salland
Ook de ijstijden hebben het landschap gevormd. In de voorlaatste ijstijd schoof landijs uit Scandinavië tot in Nederland. Het ijs duwde de grond op tot heuvels, zoals de Sallandse Heuvelrug met de Holterberg, waar het schoolreisje van 2014 naartoe ging; op onze website staat daarvan het album Schoolreisje Holterberg 2014. Het ijs nam ook stenen mee uit het noorden: zwerfstenen. In sommige zwerfstenen zitten fossielen. In het museum in Olst liggen volgens Cranium onder meer resten van pantservissen in kalksteen uit het Siluur.
Groep 6-7-8 in 2018-2019
Op de groepspagina van groep 6-7-8 stond in het schooljaar 2018-2019 dat meester Gerard 10 leerlingen had in de combinatiegroep. Er werd groepsdoorbrekend gewerkt tijdens het buitenuurtje en het atelier, samen met de kinderen uit groep 1-2-3-4. Vanaf 2 oktober ging de groep bovendien iedere dinsdagochtend naar OBS Dijkzicht in Welsum, om daar samen met de bovenbouw van Dijkzicht deel te nemen aan het derde jaar van het leerorkest.
Eerder op pad in de omgeving
De bovenbouw ging vaker op pad in de eigen omgeving. Op vrijdag 9 september 2016 fietste groep 6-7-8 in het kader van Open Monumentendag naar Deventer, naar de Zwarte Silo, een graansilo uit 1924. In september 2017 ging de groep naar De Haere in het kader van Operatie IJssellinie, en een maand later schreef de groep over het stenen kruis.
Zorgvuldig zoeken
Wie fossielen zoekt, moet goed kijken. Een fossiel is vaak klein en lijkt op het eerste gezicht op een gewoon steentje of een stukje schelp. Een loep helpt, net als geduld en een goed oog voor vormen en patronen. En wie in de natuur zoekt, houdt zich aan de regels van het gebied: niet overal mag je zomaar graven of iets meenemen, en planten en dieren laat je met rust. Een vondst kun je daarna op school of thuis rustig bekijken en vergelijken met de afbeeldingen in een boek over fossielen.
Waarom fossielen belangrijk zijn
Fossielen vertellen ons hoe de aarde er vroeger uitzag. Zonder fossielen zouden we niet weten dat er ooit dinosaurussen leefden, of dat er in de ijstijd mammoeten door Nederland liepen. Elk fossiel is een stukje van een grote puzzel, en soms blijkt een klein vondstje, zoals het kaakje uit Diepenveen, achteraf heel belangrijk voor de wetenschap.
Thuis verder
Kijk eens samen met uw kind naar de stenen in uw omgeving. Veel stoepranden, drempels en trappen zijn gemaakt van Belgisch hardsteen, een blauwgrijze kalksteen waarin je met een beetje geluk kleine witte rondjes en streepjes ziet. Dat zijn stukjes van zeelelies, dieren die honderden miljoenen jaren geleden in zee leefden. Zo kun je ook midden in het dorp of de stad op fossielenjacht.