Woordenschatles in groep 6-7-8. Direct na de kerstvakantie, op 8 januari 2015, liet onze bovenbouw op de groepspagina zien waar de kinderen mee bezig waren: een woordenschatkring. Woordenschat is een onderwerp dat op De Holsthoek veel aandacht krijgt, en niet voor niets. Woorden zijn de bouwstenen van taal, en wie veel woorden kent, begrijpt meer en kan zich beter uitdrukken.
Wat is woordenschat?
De woordenschat van een kind bestaat uit alle woorden die het kent. Dat zijn woorden die het actief gebruikt, bij het praten en schrijven, en woorden die het passief kent, die het wel begrijpt maar zelf niet gebruikt. Een goede woordenschat is nodig om goed met de omgeving te kunnen communiceren. Woordenschat heeft te maken met alle aspecten van taal: spreken, luisteren, schrijven en lezen. Daarom is het zo ontzettend belangrijk.
Woordenschat en begrijpend lezen
Woordenschat is vooral belangrijk bij begrijpend lezen. Wie een tekst leest met veel woorden die hij niet kent, raakt de draad kwijt. Onderzoek laat zien dat een kind dat meer dan ongeveer negen procent van de woorden in een tekst niet kent, die tekst niet goed meer kan begrijpen. In de bovenbouw worden de teksten steeds moeilijker: zaakvakteksten over aardrijkskunde, geschiedenis en natuur, krantenberichten en informatieve boeken bevatten veel nieuwe woorden. Een goede woordenschat is dus een voorwaarde om in de bovenbouw goed mee te kunnen komen, en straks op het voortgezet onderwijs.
Een speerpunt van de school
Op De Holsthoek is woordenschat een speerpunt in ons taalbeleid. In onze schoolgids van 2014-2015 is te lezen dat woordenschat het eerste onderdeel was van ons integraal lees- en taalbeleidsplan, en dat dit een aantal afspraken over woordenschatonderwijs heeft opgeleverd. Ook de schoolbibliotheek werd in die periode vernieuwd: er kwamen nieuwe boeken bij en alle boeken werden opnieuw gerangschikt. Daarnaast werd in die jaren een nieuwe methode voor begrijpend lezen ingevoerd. Al die maatregelen hebben één doel: ervoor zorgen dat onze leerlingen goed kunnen lezen en begrijpen wat ze lezen.
De woordenschatkring
Een woordenschatkring is een manier om in de groep samen aandacht te besteden aan nieuwe woorden. In de kring worden woorden besproken die de kinderen tegenkomen in teksten, in het nieuws of bij een thema in de klas. Wat betekent het woord? In welke zin kun je het gebruiken? Lijkt het op een woord dat je al kent? Door woorden samen uit te leggen, te bespreken en te gebruiken, onthouden kinderen ze veel beter dan wanneer ze alleen een betekenis uit een lijstje leren.
Het mooie van een kring in een combinatiegroep is dat kinderen van verschillende leeftijden elkaar helpen. Een kind van groep 8 kan een woord uitleggen aan een kind van groep 6, en een kind van groep 6 kan met een frisse vraag laten zien dat een uitleg nog niet helemaal duidelijk was. Zo leren de kinderen van en met elkaar.
Woorden leren in stappen
Nieuwe woorden leren gaat niet in één keer. Een woord moet je meerdere keren tegenkomen en gebruiken voordat het echt in je woordenschat zit. Daarom komen woorden in de klas vaak terug: eerst wordt het woord geïntroduceerd en uitgelegd, daarna gebruiken de kinderen het in oefeningen, gesprekken en schrijfopdrachten, en later wordt gecontroleerd of ze het woord nog kennen. Door die herhaling beklijft een woord. Een woordweb, een tekening bij een woord of het woord uitbeelden zijn manieren om de betekenis beter te onthouden.
Samenwerken met woorden
Bij woordenschatonderwijs passen coöperatieve werkvormen heel goed. Kinderen kunnen in tweetallen woorden aan elkaar uitleggen, in groepjes een woordweb maken of elkaar overhoren met woordkaartjes. Samenwerking vinden wij belangrijk, en we passen het coöperatief leren als doorgaande lijn in de groepen toe. Bij woordenschat werkt het bijzonder goed, omdat je een woord pas echt kent als je het aan een ander kunt uitleggen.
De rol van thuis
Ouders spelen een heel grote rol bij de ontwikkeling van de woordenschat. Kinderen die opgroeien in een taalrijke omgeving, waar veel wordt gepraat, voorgelezen en gelezen, horen veel meer woorden en hebben daardoor een grotere woordenschat. Dat begint al voordat kinderen naar school gaan, en het blijft belangrijk tijdens de hele basisschool. U kunt thuis veel doen: praat met uw kind over wat het meemaakt, lees samen en praat over moeilijke woorden, kijk samen naar het jeugdjournaal en bespreek de nieuwsberichten. Zo vergroot u ongemerkt de woordenschat van uw kind.
Lezen, lezen, lezen
De beste manier om je woordenschat te vergroten, is veel lezen. Wie veel leest, komt vanzelf veel nieuwe woorden tegen en leert ze kennen uit de context. Daarom stimuleren we op De Holsthoek het lezen op allerlei manieren: met voorlezen, vrij lezen, de schoolbibliotheek en leesactiviteiten zoals de voorleeswedstrijd. Kinderen die met plezier lezen, bouwen ongemerkt een rijke woordenschat op.
Tot slot
Met de woordenschatkring begon groep 6-7-8 het nieuwe kalenderjaar 2015 met aandacht voor taal. Een kleine activiteit met een grote betekenis: want wie woorden kent, kan de wereld beter begrijpen. Heeft u vragen over het taalonderwijs in de bovenbouw? Loop gerust even binnen bij de leerkracht.