
De
woordenschat van een kind zijn alle woorden die het kind actief (kan toepassen) en passief (wel kent, maar niet gebruikt) kent en die hij nodig heeft om goed met zijn omgeving te kunnen communiceren. Woordenschat is heeft te maken met alle aspecten van taal; spreken, luisteren, schrijven en lezen. Daarom is het zo ontzettend belangrijk!
Er is veel onderzoek gedaan naar woordenschat. Twee belangrijke zaken komen in elk onderzoek naar voren.
1. Het belang van een goede woordenschat
Kinderen met een grote woordenschat doen het beter op school en komen vaak in hogere vormen van voortgezet onderwijs terecht. Woordenschat is vooral belangrijk bij het begrijpend lezen. Met een kleine woordenschat kom je bij het lezen van een tekst veel woorden tegen die je niet kent. Een kind dat meer dan 9% van de woorden in een tekst niet kent, zal die tekst niet kunnen begrijpen.
2. De thuissituatie
De thuissituatie speelt een gigantisch grote rol bij de ontwikkeling van de woordenschat. Ouders doen er heel veel toe. De omvang van de woordenschat wordt enorm gestimuleerd als een kind op vierjarige leeftijd naar de basisschool gaat. Kinderen die opgroeien in een taalrijke omgeving horen veel meer woorden en hebben daardoor bij de start van de basisschool al een veel grotere woordenschat. Kinderen met een grote woordenschat kennen meer dan vijf keer zoveel woorden dan kinderen met een kleine woordenschat.
Wat is een taalrijke thuisomgeving?
In een taalrijke thuisomgeving zien we boeken. Zowel boekjes voor de kinderen als boeken voor volwassenen die ouders regelmatig zelf lezen. Er wordt thuis veel voorgelezen aan de kinderen.
Voorlezen
Voorlezen vormt een grote bron van de woordenschatontwikkeling. Het belang van voorlezen is zeer groot. Het is dan ook jammer dat kinderen tot een jaar of 6 veelvuldig worden voorgelezen, maar dat het voorlezen na die leeftijd enorm afneemt. Blijf ook voorlezen aan oudere kinderen.
Spreken
Wat verder opvalt aan een taalrijke thuisomgeving is dat er veel met kinderen wordt gepraat. Dat kunnen gewoon dagelijkse gesprekjes zijn bij het eten, maar ook over dingen die om ons heen gebeuren. Daarnaast worden er veel spelletjes met kinderen gespeeld. Dit kunnen gezelschapsspellen zijn, maar vooral ook allerlei woordspelletjes (raadsels, ik zie ik zie wat jij niet ziet etc.). Moeilijke woorden hoef je in gesprekken met je kind niet vermijden, maar juist veelvuldig gebruiken en uitleggen. Je kind hoort op deze manier veel meer woorden dan in een minder taalrijk gezin.
Stillezen
Voor de wat oudere kinderen is stillezen ook één van de grootste bronnen van woordenschatontwikkeling. Een kind dat veel leest heeft over het algemeen een vier keer zo grote woordenschat als een kind dat minder leest. Het mooiste is om zo gevarieerd mogelijk boeken te kunnen kiezen. Verhaalboeken, informatieve boeken, gedichten etc. Als ouder kun je het stillezen stimuleren door regelmatig met je kind naar de bibliotheek te gaan en zelf het goede voorbeeld te geven en ook te lezen. Jouw voorbeeldfunctie een speelt een grote rol.
(Bovenstaande tekst is afkomstig van Drs. Piers van der Sluis Taal- leesspecialist bij Cedin)
Op school besteden we uiteraard ook veel aandacht aan de woordenschat. We doen dat o.a. op de volgende manieren:

We gebruiken praatplaten (posters, in boeken en op het touchscreen) en er wordt veel (voor-)gelezen.
Ik lees zelf dagelijks voor, maar ook de kinderen uit groep 3 lezen voor aan de kleuters. Daarnaast kunnen de kleuters luisteren naar verhalen in de luisterhoek en naar digitale prentenboeken op de computer. Groep 3 start dagelijks met 10 a 15 minuten stil lezen.

Coöperatieve werkvormen spelen een grote rol bij het oefenen van de woordenschat. Zo wordt 'mix en ruil' vaak gebruikt. De kinderen krijgen een kaartje met een plaatje (en woord), ze vragen aan een medeleerling 'Welke heb jij?', vertellen wat er op hun eigen kaartje staat en ruilen dan van kaartje.
Het vliegenmepperspel is ook goed te gebruiken bij de woordenschat. De kaartjes liggen nu op tafel en een tweetal probeert zo snel mogelijk op een genoemd woord te meppen.

De kleuters werken met ontwikkelingsmaterialen. De materialen van Bas zijn om de woordenschat te oefenen. Maar we hebben ook materialen waarmee we bijv. tegenstellingen, combinaties (sleutel-slot, stoffer-blik), welke hoort er niet bij oefenen.

Laptop, tablet en touchscreen spelen ook een rol bij het oefenen van de woordenschat. Neem bijv. memory, de leerling draait niet alleen de plaatjes om maar zegt ook wat er op staat. Of een spel waarbij groep 3 de woorden leest en de kleuter het bijbehorende plaatje zoekt.
Het een keer benoemen van een woord is echter niet voldoende. Daarom: herhalen, herhalen, herhalen!
Uit het archief
Dit bericht van 29 november 2015 staat ook op de groepspagina van groep 1-2-4-5, de groep van de jongere kinderen in het schooljaar daarna. Het geeft een uitgebreid beeld van wat woordenschat is, waarom het zo belangrijk is en hoe er in groep 1-2-3 aan werd gewerkt. Het bericht is bovendien bedoeld voor ouders: met tips voor een taalrijke thuisomgeving, zodat school en thuis samen aan de woordenschat van de kinderen kunnen bouwen.
Actief en passief
In het bericht wordt onderscheid gemaakt tussen de actieve en de passieve woordenschat. De passieve woordenschat bestaat uit de woorden die een kind wel kent en begrijpt, maar zelf nog niet gebruikt. De actieve woordenschat bestaat uit de woorden die het kind ook zelf toepast. Een nieuw woord komt meestal eerst in de passieve woordenschat terecht. Pas als het kind het vaak genoeg heeft gehoord en geoefend, gaat het het woord ook zelf gebruiken. Daarom is herhalen zo belangrijk.
Leren van elkaar
In een combinatiegroep leren de kinderen van verschillende leeftijden van elkaar, ook bij woordenschat. In het bericht staat dat de kinderen uit groep 3 voorlezen aan de kleuters, en dat er spelletjes worden gedaan waarbij groep 3 de woorden leest en de kleuter het bijbehorende plaatje zoekt. Zo oefenen de oudere kinderen het lezen, en horen de jongere kinderen nieuwe woorden. Iedereen wint daarbij.
Thuis verder
De tips uit het bericht zijn ook nu nog bruikbaar: lees veel voor, ook aan kinderen die zelf al kunnen lezen, praat veel met uw kind over wat er om u heen gebeurt, doe woordspelletjes en ga samen naar de bibliotheek. Gebruik gerust moeilijke woorden, en leg ze uit. Zo helpt u uw kind aan een rijke woordenschat, de basis voor lezen, leren en communiceren.