Eitjes, rupsen, poppen en een vlinder! Dit bericht van 9 juni 2015 staat ook op de groepspagina van groep 1-2-4-5, de groep van de jongere kinderen in de schooljaren daarna. Het vertelt hoe snel het ging met de levende post van De Vlinderstichting in groep 1-2-3: binnen korte tijd waren alle stadia van het vlinderleven in de klas te zien. Op deze pagina gaan we in op de vraag waarom het in de natuur soms zo snel gaat, en wat kinderen leren van het wachten en kijken.
Warmte als motor
Insecten zijn koudbloedig. Ze maken zelf geen warmte aan, zoals wij dat doen, maar nemen de temperatuur van hun omgeving over. Daardoor bepaalt de temperatuur hoe snel ze zich ontwikkelen. Op koude dagen gaat alles langzaam, op warme dagen gaat het veel sneller. In juni, als het buiten en in de klas aangenaam warm is, kunnen rupsen in hoog tempo eten, groeien en zich verpoppen. Dat kan verklaren waarom de ontwikkeling in de klas zo vlot verliep.
Meerdere generaties per jaar
Omdat de ontwikkeling in de zomer zo snel gaat, kunnen sommige vlindersoorten meerdere generaties per jaar krijgen. Bij het koolwitje zijn er in Nederland gewoonlijk twee of drie generaties per jaar. De vlinders die in het voorjaar uit de pop komen, leggen eitjes waar in de zomer al weer nieuwe vlinders uit voortkomen. De laatste generatie van het jaar overwintert als pop, en komt pas in het volgende voorjaar uit.
Als de dagen korter worden
Hoe weet een pop of hij meteen moet uitkomen, of moet wachten tot het voorjaar? Daarbij speelt de daglengte een rol. Rupsen die opgroeien als de dagen in de nazomer korter worden, maken vaak poppen die in een soort winterrust gaan. Zo komen de vlinders niet uit in de kou, als er geen bloemen meer zijn, maar pas als het weer voorjaar is. Voor kinderen is het een mooi voorbeeld van hoe slim de natuur in elkaar zit: zelfs een rups 'weet' welk seizoen eraan komt.
Geduld en verwondering
Hoe snel het ook gaat, kinderen moeten toch geduld hebben. Een pop hangt dagenlang stil, en het uitkomen van een vlinder kun je niet versnellen. Juist dat wachten hoort bij het leren over de natuur. Kinderen leren dat je soms goed moet opletten om een verandering te zien, en dat het de moeite waard is om te wachten. Als er dan eindelijk een vlinder uitkomt, is de verwondering des te groter.
Waarnemen als vaardigheid
Goed waarnemen is een vaardigheid die kinderen moeten leren. Wat zie je precies? Is het anders dan gisteren? Hoe kun je dat beschrijven? In de onderbouw van De Holsthoek doen we onderzoekjes in het kader van onderzoekend en ontdekkend leren. Een levenscyclus die in de klas plaatsvindt, is daarvoor een prachtig onderwerp. De kinderen kijken, vergelijken, voorspellen en controleren of hun voorspelling uitkomt.
Voorspellen
Voorspellen is een belangrijk onderdeel van onderzoekend leren. Wanneer denk je dat deze rups zich gaat verpoppen? Hoe lang duurt het voordat er een vlinder uitkomt? Kinderen kunnen hun voorspelling tekenen of opschrijven, en later kijken of het klopte. Ook als het anders uitkomt, leren ze ervan: de natuur laat zich niet altijd voorspellen, en dat maakt haar juist zo boeiend.
Insecten met een volledige gedaanteverwisseling
Vlinders zijn niet de enige insecten die een volledige gedaanteverwisseling doormaken. Ook kevers, vliegen, bijen en mieren doorlopen de stadia ei, larve, pop en volwassen dier. Bij andere insecten, zoals sprinkhanen, lijkt het jong al op het volwassen dier en groeit het in stappen, door te vervellen. Wie dat aan kinderen vertelt, merkt dat ze daarna met andere ogen naar de insecten in de plantenbakken rond de school kijken.
Natuur in de klas en daarbuiten
We doen veel aan natuurbeleving. We hebben een zeer groene schoolomgeving met daarbij plantenbakken die we samen onderhouden, en we zaaien, planten, oogsten en eten uit eigen tuin. Levende post brengt de natuur de klas in, maar buiten gaat het natuuronderwijs gewoon door. Wat de kinderen in de klas zien gebeuren, kunnen ze buiten herkennen: een koolwitje op een bloem, een rups op een blad.
Een vaste plek voor het voorjaar
In de onderbouw van De Holsthoek kreeg het voorjaar door de jaren heen vaak een eigen plek, met thema's rond jonge dieren, bloemen en groei. Op onze website staan uit die jaren onder meer berichten en fotoalbums over lammetjes en kuikens. De vlindertijd van juni 2015 past in dat rijtje. Steeds gaat het om hetzelfde: kinderen laten ervaren hoe het leven in de natuur begint en groeit.
Het Natuurboek
Alle leerlingen maken gedurende hun basisschoolperiode een Natuurboek. We beginnen hiermee bij de kleuters, en dit boek gaat mee naar de volgende groepen. Een tekening van de vier stadia van het vlinderleven, of een foto van de vlinder die in de klas uitkwam, is een waardevolle bladzijde. Zo kunnen de kinderen jaren later nog terugzien wat ze als kleuter ontdekten.
Thuis verder
Ook thuis kunt u met uw kind ontdekken hoe snel het in de natuur kan gaan. Zaai tuinkers en kijk hoe snel het groeit. Ga in de zomer op zoek naar rupsen op koolplanten of brandnetels, en kijk na een paar dagen of ze gegroeid zijn. Zo leert uw kind dat de natuur steeds verandert, en dat je die veranderingen kunt zien als je goed kijkt.